Bugalbugal sa Sakal, Sakali, Saklolo

Wa kong kakita sa entry sa Metro Manil Film Festival nga Sakal, Sakali, Saklolo ug wa sad koy plano nga motan-aw ani. Labina gyud nga gireklamo ni Sen. Aquilino Pimentel Jr. ang usa ka esena sa maong salida.

Ingon ani kuno ang esena: Ang karakter ni Gloria Diaz sa pelikula nangasaba sa katabang nga maoy nagbantay sa 4-anyos niyang apo, “Bakit pinapalaki ninyong Bisaya ang apo ko?” Ang inahan sa bata, nga gida ni Judy Ann Santos nitubag, “Speak to the kid in Tagalog, para Pinoy.”sakal, sakali, saklolo

Ang makuha sa tumatan-aw nga mensahe sa maong esena nga kun tudloan nimo ang mga bata sa pinulongang Bisaya, dili siya makonsiderar nga Pinoy. Kadto rang kamao managalog (dili pinagahi parehas sa mga Bisaya) ang angayang ilhon nga Pinoy.

Pagkabati sa direktor ug magsusuwat sa maong pelikula nga si Joey Reyes, iya nuong giingnan si Pimentel nga angayang atimanon ang uban pang isyu. Ang taktika sad sa producer nga Star Cinema mao nga dili na lang nila ni tubagon aron di modako ang isyu. Pagkatuytoy. 

Mao bitaw ni ang akong reklamo sa una pa. Ang problema sa paggamit sa pinulongang Filipino (kuno) nga gibase sa Tagalog mao nga alkansi tang mga nagdako sa Kabisay-an ug Mindanao ug bisan gani sa ubang bahin sa Luzon. Tungod kay dili nato pinulongan ang Tagalog, magkasayop-sayop ta sa pagsulti ug pagsuwat ani.

 Ang resulta? Kataw-an ta sa mga Tagalog ug bugal-bugalan.

Ang nakaparat kay morag dili na man lang sad ta moreklamo. Duna gani mga opisyal dinhi sa syudad sa Sugbo sama ni Bise Mayor Michael Rama nga dili gusto nga moprotesta ta. Unsaon na lang ang atong dignidad kun dili ta motingog? Matud pa bitaw sa usa ka sanglitanan, way ulipon kun way magpa-ulipon.

Ang atong mga artistant Bisaya nga nisikat na sa Manila nakadugang sad sa problema. Tan-awa ang karakter ni Manilyn Reynes sa Marimar sa GMA 7. Morag gigamit nga kataw-anan ang iyang gahi nga Tagalog nga sinagolan ug Binisaya. Mao sad ni nahitabo sa karakter ni Sherilyn Reyes sa Bahay Mo Ba To kaniadto sa GMA 7 gihapon.

Ang mga Bisaya unta nga naa sa showbiz sa Manila ang maninguha nga mahimong respetado ang atong pamaagi sa pagsulti ug ang kultura sa mga Bisaya, dili kay sila ang mag-una-una sa pagbugal-bugal niini. Tingali sila mismo nawad-an nag respeto sa atong kultura.

Naa say uban nga imbes moapil sa protesta, manaway na nuon sa iyang kadugo. Pananglitan, dunay moingon nga dili angayang manaway ang mga Cebuano sa bugal-bugal sa Sakal, Sakali, Saklolo kay utro man sad sila nga magbugal-bugal sa pinulongang Bol-ananon ug sa sinultian sa taga-habagatang Sugbo sama sa Dalaguete.

Tinuod nga duna sad tay kasaypanan. Pero dili na mao ang punto. Ang punto mao nga gibugal-bugalan sa usa ka esena sa maong pelikula ang mga Bisaya. Kana ang atong hisgutan. Unya ra nang atong panaway sa pagbuga-bugal sa ubang Cebuano sa mga mga Bol-anon. Makapahuyang lang na sa atong protesta.

Mao bitaw nga nalipay ko nga padayon ang paninguha ni Kongresista Eduardo Gullas paghimo sa English nga bugtong medium of instruction sa mga tunghaan. Buot ni Gullas nga dili na gamiton ang Tagalog kun dili English na lang. Kun nia ka sa Cebu, ang iparis sa English mao ang Cebuano. Kun tua ka sa Bacolod ang iparis sa English, Ilonggo.

Mas maayo pa ang English kay patas tang tanan, kay hasta Tagalog magkatuires man sad ang Ininglisan. Unya bahin sa Sakal, Sakali, Saklolo, akong hangyoon ang mga Bisaya nga wa pa kakita niini nga boykoti na lang na ninyong salidaha. Para sad di magsaakit ang atong dughan.

–Candido O. Wenceslao, Enero 4, 2007

3 Responses to Bugalbugal sa Sakal, Sakali, Saklolo

  1. anonymousbisaya says:

    ay sus! boycott jud dayon. mao jud na reason nganu wala asenso ang pilipinas. ikaw ra nag-sulti nga wala pa ka kita sa movie unya mo hangyo ka nga mag boycott. basin taga viva ka or regal ha. wala man gisuggest sa movie nga e-look down ang mga bisaya, gipakita nga mao na ang tan-aw sa uban mga tagalog sa ato. they’re just putting it lightly unta thru comedy. and so what if ingun ana ilang tan-aw, nagtrabaho ta ug tarong.

    for sen. pimentel, naa daghan issues kinahanglan ug attention, MMFF man hinuon ang gidiskitahan.

    ayaw mo ug judge dayon.

  2. Angayan ba diayng himoong kataw-anan ang pagbugalbugal sa sinultihan ug kulturang Bisaya?

  3. Eduardo P. Monreal says:

    Sakto ni nga ideya ni Gullas. Sa Kabisayaang mga Eskwelahan ipatigbabaw ang lugay-ong pinulongan. Region VI (English-Ilongo-Aklanon, etc.), Region VII (English-Cebuano, Etc.), Region VIII (English-Cebuano-Waray, Etc.)

    Now let me use the word Tagalog, I don’t like using the word Filipino, dahil for me that language does not exist, Tagalog meron eversince wala pa si Magellan.

    Ang Tagalog gamiton gihapon pero as a major subject lang gihapon para pirmi ta ang mga Bisaya ahead kanunay sa mga Tagalog mahitungod sa communications. Tagalogs do not (majority) want to learn other dialects, bisan sa sinultihan sa mga probinsya nga duol ra sa Metro Manila.

    Ug bahin sa mga Bisaya Nga Artista nga nagpaulipon sa kwarta pinaagi sa pagdala ug roles degrading sa mga Bisaya, i urge all Cebuano-speaking people to consider them Persona Non Grata.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: