Mamatay ang Binisaya? Pag-sure Mo Uy!

Mahimuot baya sad ta sa ubang mga Bisayista, labina nang naa sa unibersidad. Pirmi lang ni sila manghadlok ba.

Paminawa gud si Dr. Madrileña de la Cerna, direktor sa Central Visayas Studies Center sa Unibersidad sa Pilipinas (UP). Niya pa, ang Binisaya dili kuno angay nga sagulan og Iningles kun kita mag-estorya. Si Dr. Francisco Nemenzo, kanhi presidente sa UP, nagtoo sad nga ang Binisaya mamatay kun ang mga tawo, ilabina ang mga batan-on, dili na mogamit niini.

Lisod lagi ning naa ta matiguwang sa upat ka suok sa unibersidad. Usahay mahimong limitado ang atong panglantaw. Mahimuwag sad ta sa dagan sa kalibutan. Parehas ra gud na sa baki nga naa ra ilawom sa atabay magpakabuhi. Magtoo na dayon nga ang langit parehas ra kadako sa baba sa atabay nga iyang gipuy-an.

Ang una nakong masulti sa mga komentaryo nilang de la Cerna ug Nemenzo mao nga basin bayag nagtoo sila nga ang mga Cebuano kadto rang mga estudyante ug mga petiburgis. Sa pagkatinuod lang, ang kusog mosultig “Bislis” (Binisaya sagol Iningles) ang mga estudyante ra baya ug mga petiburgis. Maong bisan unsaon nila pagkunis-kunis ang Binisaya, dili kaayo dako ang epekto ana.

Ang mas daghan nga mga Cebuano tua magpuyo sa bukid ug naa sa mga komunidad sa kabus nga taga-dakbayan. Paminawa kun unsa ang ilang gigamit sa pag-estorya. Lahi ra kaayo sa mga estudyante ug petiburgis. Gani sa bukid, timgas pa kaayo ang Binisaya bisan kun managlahi usahay ang tono ug paggamit sa mga pulong, depende sa lugar (sa habagatan mas klaro gyud ang lahi nga tono).

Nakapuyo man gyod ko og mga pito ka tuig sa bukid sa Cebu City dihang nag-organisa pa ko sa mga mag-uuma. Ang mga petiburgis mga masaag didto mapugos gyod pagsulti og puro nga Binisaya. Ako gani maglisod na og sulti og tanos nga Iningles kay nabansay na man ko sa puro nga Binisaya sa bukid. Kataw-an ka sa mga mag-uuma kun ang imong sinultihan naay sagol Iningles.

Kahinumdom pa ko sa akong amigo nga si Bodong dihang iyang gisuroy sa bukid si Paul, usa ka estudyante nga gusto sad mag-organisa sa mga mag-uuma. Pwerteng buhakhak niya nga nagsulti nako nga sa dihang nitungas sila sa bakilid, miingon si Paul nga, “Taym pa, Bay, kay gi-cramps ang akong tiil.” Wa sila maanad nga cramps ang gamiton nga pulong imbes gibikogan.

Gawas pa, ang pinulongan buhi. Kun ang mga estudyante ug mga petiburgis maanad pagsulti og “Bislis” wa na tay mahimo ana. Kun maka-impluwensya sila sa ubang tawo unya masabwag ang ilang pamaagi sa pagsulti, aw angayan lang dawaton na nato. Kitang mga magsusulat sa Binisaya makapahaom ra man tingali ta. Ang importante nga magkasinabtanay gihapon ta bisan ang pinulongan dili na parehas sa karaang Binisaya.

Ang bati mao nga pugngan nato ang paglambo sa pinulongan ug pugson nato ang mga tawo paggamit sa mga pulong nga di na nila masabtan. Mao bitaw nga gihimo na hinuon komedya kadtong pamugos sa ubang mga Tagalog nga gamiton ang mga di masabtang pulong hulip sa kasagaran nang gigamit pero Iningles. Ang “chair” bisan masabtan na pailisdan gyod og “salumpuwit.” Pastilan.

Mao nga kadtong nahadlok nga mamatay ang Binisaya, kalma lang. Maayo tingali nga mosuroy mo sa mga dapit gawas sa unibersidad ug makighugoyhugoy sa mga naandang tawo—mga mag-uuma, mamumuo ug kabus nga taga-dakbayan. Paminawa ang ilang sinultihan. Tingali mausab ang inyong pagtoo ug dili na mo magmahadlokon.

–Bong Wenceslao, Marso 3, 2007

18 Responses to Mamatay ang Binisaya? Pag-sure Mo Uy!

  1. Bitoy Abad says:

    bililhon kaayo nga lakang ang paggamit sa lunsayng binisaya sa Internet aron mapasigarbo sa tibuok kalibutan ang atong pinulungon. Mabuhay ang mga bisaya!!1

  2. Bitoy Abad says:

    Panahon na nga atong ipasigarbo ang ang pag-gamit sa binisaya sa sa tanang matang sa pagtuon sa eskoylahan…
    Gawas nga mapadali ug mapasayon ang pagtu-on kining maong lakang alang kanako maoy usa sa makapatuybo sa kahimtang pilipinhon kay masayon naman ang pag-baton ug katakus diha sa pagtu-on sa bisan unsayng butang lakip na ang teknolohiya…ma bryt na dyon tang tanan sama sa chinese ,japanese ug korean.Napadali nila ang pag-uswag pinaagi sa pagtuon ginamit ang ilang pinulungan…

  3. Bitoy Abad says:

    dugay na akong naghunahuna niining maong lakang isip maptutudlo sa pryvit skol apan lisod kung ang ppalisya mismo nag mando nga mag ining lis gyud ang mga studyante sa skol

  4. Bitoy Abad says:

    maayo nalang nga may susama niining maong blog mabuhay hinaut nga i-asdang nato kinin mga bisaya.

  5. john Canaya says:

    Nalipay kaayo sa iyong pagpanalipod sa atong pinulongan. Kay sa tanan nga akong nadungan ang ato rang pinulongan ang pinakatimgas nga paminawon. Limpyo ang atong pghatag ug pulong sa mga butang, ug dili gyod ka malibog. Asawa sa tagalog duha ang buot ipasabot. Mabayot man lang hinuon ta ana. ang magsagolsagol ug iningles atolang nag pasagdaan kay nagkadako hinuon ang atong pinulongan. Pero tinuod ang lunsay nga binisaya, murag bag na-a kanunay sa iyang pagkaputli. Ako pa ninyo, atona silang hagiton ug dibati…

  6. Jerry Gervacio says:

    Nagmapahiyummon ako samtang nagbasa niining maong blog. Nalipay ako adunay susama niini nga lindog diin gituki ang pinilungang binisaya. Daghang salamat!

  7. nazmieski says:

    uncle rebelmind,
    salamat sa blog nimo,ambi nako wala’y blog nga bisaya diri sa blogosphere. na-a man diay…..bisan dili ko kaayo ka sabot sa imong gisulti sa imong blog basta ka sabot lang ko gamay2. pwede na basta naay nasabtan nako….hehehe..
    Taga asa diay ka sa Cebu? my parents from mantalongon.
    hope you’ll understand my BISLIS. LOL!!! lisud lagi ning nagdako sa lain lugar,gamay ra masabtan nako nga laglum binisaya.🙂

  8. Kung magsukad sa bantang sa mga dunay PhD nan mahimo kaayong makalitok nga nagkumbitay na ang binisaya, hapit nang mahulog sa bung-aw sa kamatayon. Kini tungod kay ang ilang bantang halapad ug halawom, dagan sa tibuok kalibotan sa libo-an ka tuig ang ilang gitutukan.

    Sa laing bahin, aduna say kadasig ang bisaya nga mutabok (ug nakatabok na gyud gani!) gikan sa baybayon sa “immediate world” ngadto sa “virtual world” aron mapadayag niya sa kaugalingong pulong ang iyang nasinati ning makabibihag tang kalibutan. Kini nagtug-an nga samtang namatay na ang binisaya pulong sa ubang bisayang kadugo, nagakabanhaw kini sa lain laing paagi. Usa niini ang binisaya sa internet.

    Ako kang gidasig sa pag-apil sa among mga hisgot-hisgot didto sa http://groups.yahoo.com/group/bisaya

    Tig

  9. Rowena says:

    Makadasig gayud kaayo kining imong lindog. Pero sa kalibutan karon sa “high-tech”…kamahal kaha ug binisay-on nato pag tekst..sa Bislis lang ko ha🙂

  10. jane says:

    Nalipay sab ko nga nahisugat aning imong blog. Kadtong nagtungha pa ko sa kolehiyo adunay man sab kami Cebuano bisayan nga subject. Og nalipay gyud ko kay ako gyud nga
    nahatagag bili kining pinulungan. Sus katong nagtungha pako
    kadto intawng istudyante nga nagagikan s mga probinsya nya gahi kaayo mulitok og ininglis kataw-an intawn. Pero ni bilib gyud ko ato niya dihang naa mi creative writing nga
    subject unya gipagamit mi sa pinulungan nga bisaya. Sus
    ni baw gyud me tanan ato akong bisdak nga klasmet samtang
    nagbasa sa iyang balak. Hasta gyud nga pagka-anindot paminawon sa pinulungan nga bisaya. Pakpak gyud me tanan.

  11. Mamatay ang Binisaya? Dili oi!

    Nakahimumdom ko sa pagbasa ko niini nga post, duna dayon mura’g mihunghung kanako – ang pagsulat gamit ang pinulongang Bisaya. Naa pa man gani diay sa taas akong comment. Pagkadali moligid sa panahon. Mga duha ka-bulan human ko kini mabasa, gisugdan nako ang lunlun bisaya nga blog, ang Ambot lang! (http://batang-buotan.bisdak.org/)

    Daghan pa gyod ta nga nagmahal sa atong pinulongan.

  12. nhujfat says:

    mayo unta naay mapi presidente nga bol-anon aron ang nasyonal nga pinolongan Bisaya na kay halos saysentay singko porsento sa pilipinas bisaya ang pinulongan sa tinood lang akong pang lantaw..

  13. tagaato says:

    Bong, giunsa man nimo pagkahibaho nga ang baki nag-hunahuna nga ang gidak-on sa langit pariha sa gidak – on sa baba sa atabay. He he he.
    Tinood gayod nga ang among pinulongan sa bukid, lumad binisaya gayod sama sa “sardinas gayod kay nakalugsong man”. Kasabot mo ana? Pero duna sad mi ininglis oy sama sa “Ako man nang jurisdiction” o “steady na mi”. Dili gayod mi pabintaha sa ininglis. Kamong taga siyudad, ayaw gayod mo pabuang buang namong taga bukid kay daghan kaayo ming napunitan nga ininglis:)

  14. manang alit says:

    Ka alegre ba nga basahon kining inyo blog dinhi. Pwerting buhakhak nako makalingaw man sab. Pero ako ra tingali ang tigulang nga babaye dinhi nag apil apil sing kwenta isies anyos na. Nindot basahon ang Binisaya.
    Komosta ninyo tanan dinhi mga dodong ug inday:)
    para sa tagaato:
    Kasabot ko niana “sardinas gayod kay nakalugsong man…lol

  15. Esmer says:

    nindot man diay ni kay naa man ngari ang akong mga silingan,na ako gani bisan panagsa rako makauli sa cebu pero bisaya gihapon..ngari sa australia daghang mga bisaya ngari lingaw ko permi kung mag isturyahay nami kay ang mga tagalog kulakaw na lang kay dili man kasabot…bisaya numero uno

  16. tagaato says:

    Kaanugon sa akong gugma. Kaanogon lang gayod. Nahidangat ako kanimo, Ulahi na intawon kaayo.

    Ang palad nagbuot nga ako ikawng ikahibalag. Niining higayon nga di ko na ikaw maangkon. Nahigugma ako og nasayod ka man nga kawang ang tanan nga nagkita kita karon nga ulahi na alang kanato.

    (Gimingaw ko aning kantaha. Maayo unta nga naay CD ani. Kang Al Komendador ni)

  17. […] Dili na gyod nato ikalimod nga daghan na gyod kaayo ang mga Bislis. Kasagaran kanila anaa sa mga dagkong tulunghaan diin uso sab kaayo ang paggamit sa pulong nga English. Matod pa ni Candido Wenceslao [blog], Sa pagkatinuod lang, ang kusog mosultig “Bislis” (Binisaya sagol Iningles) ang mga estudyante ra baya ug mga petiburgis.” Iya kining gisuwat sa iyang lindog nga, “Mamatay ang Binisaya? Pag-sure Mo Uy! [1] […]

  18. Cornelius says:

    I got this web site from my buddy who told me on the topic of this site and now this
    time I am browsing this web site and reading very
    informative articles or reviews here.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: